Cây tía tô là gì?

Tía tô trong dân gian cây tía tô còn được gọi với tên khác là Tử tô, Tô ngạnh hay Tô diệp. Tên khoa học là Perilla fructescens L. Britt, thuộc họ hoa môi – Lamiaceae

Cây tía tô thuộc dòng cay thân thảo, sống được vài năm, với chiều cao chỉ từ 0,3 – 1m. Thân hình vuông có rãnh dọc và có lông. Lá mọc đối, cuống dài, mép khía răng cưa, mặt trên xanh lục, mặt dưới tía hay xanh tía, có khi cả hai mặt đều tía, có phủ ngoài 1 lớp lông mỏng, nhỏ. Hoa màu trắng hoặc màu tím nhạt, mọc theo chùm một nằm ở nách lá hoặc đầu cành. Qủa có hình tròn, màu xanh nhạt.

Phân bố:

Tía tô là giống cây dê trồng và bạn có thể tìm mua dễ dàng ở các chợ hay siêu thị.

Cây tía tô - Kinh giới, Công dụng, Dược tính, Bài thuốc đông y?
Cây tía tô – Kinh giới, Công dụng, Dược tính, Bài thuốc đông y?

Bộ phận dùng:

Người ta sử dụng rất nhiều bộ phận của cây tía tô để làm thuốc:

  • Tô diệp (Folium Perillae): cành non có lá của cây Tía tô phơi khô.
  • Tô tử (Fructus Perillae): quả chín phơi hay sấy khô của cây Tía tô.
  • Tô ngạnh (Caulis Perilae): cành non và cành già phơi hay sấy khô của cây Tía tô.

Thành phần hóa học:

Toàn cây Tía tô có chứa tinh dầu (0,5%), trong hạt có chứa dầu béo.

Và ngoài ra, cây tía tô còn có tỷ lệ lớn các axit béo chưa bão hòa, chủ yếu là axit alpha-linoleic. Lá tía tô chứa khoảng 0,2% tinh dầu nguyên chất và các hydrocarbon, aldehyde, xeton, furan,… 

Tác dụng – công dụng chung của cây tía tô:

  • Lá tía tô có tác dụng làm cho ra mồ hôi, chữa ho, giúp sự tiêu hóa, giảm đau, giải độc, chữa cảm mạo phong hàn; còn có tác dụng giải độc cua cá, chữa ngộ độc nôn mửa đau bụng do ăn cua cá.
  • Cành tía tô có tác dụng trừ ho, trừ đờm, trị hen suyễn, tê thấp, thượng vị đau, ợ hơi, nôn mửa, động thai. Hạt dùng để trị ho, nhiều đờm, thở khò khè.

Theo đông y:

Cây tía tô có tính ôn, vị cay, khi dùng sẽ quy vào 2 kinh đó là Kinh Tỳ và Phế có tác dụng phát tán phong hàn, lý khí khoan hung; giải uất, hóa đờm, an thai, giải độc của cua cá. Cành không có tác dụng phát biểu, chỉ có tác dụng lý khí. Dungd chữa ngoại cảm phong hàn, nôn mửa, động thai, ngộ độc cua cá.

Trong y học cổ truyền, tía tô được coi là vị thuốc được xếp vào loại kích thích ra mồ hôi, nước sắc và cồn chiết xuất lá tía tô đều có tác dụng giãn mạch ngoài da, hạ sốt, trừ cảm mạo. Hạt chế thành trà uống và thuốc hạ khí, cành làm thuốc an thai.

Lá và hạt ngày uống 3 – 10g dưới dạng thuốc sắc. thường phối hợp với các vị thuốc khác. Lá tía tô tươi thái nhỏ với hành, ăn với cháo nóng chữa cảm cúm.

Một số nghiên cứu khoa học về cây tía tô:

Một số nghiên cứu đã được chứng minh trong tía tô có chứa dược chất có tác dụng ức chế sự tổng hợp tyrosinase và melatonin của chuột. Được ứng dụng trong việc hỗ trợ làm sáng da trong ngành mỹ phẩm. Uống nước lá tía tô hàng ngày giúp bổ sung cho cơ thể lượng dưỡng chất lớn có vai trò ngăn chặn sự hình thành sắc tố melamin – nguyên nhân gây nám, tàn nhang, đốm nâu trên da. Nguồn khoáng chất phong phú trong loại nguyên liệu tự nhiên này còn giúp cải thiện sắc tố, tẩy tế bào chết, từ đó xóa mờ nám, dưỡng trắng da cực kỳ nhanh chóng.

Ngoài ra việc uống nước lá tía tô thay thế nước lọc hàng ngày là 1 trong những phương pháp giảm cân rất hiệu quả vì trong tía tô có chứa protein thực vật, chất xơ cùng nhiều vitamin, khoáng chất thiết yếu có khả năng thúc đẩy dạ dày, tăng cường chuyển hóa, trao đổi chất. Đặc biệt, lượng chất xơ trong loại lá này còn có tác dụng tạo dựng cơ giúp vóc dáng săn chắc, thon gọn tương tự việc tập luyện thể dục, thể thao.

Một số bài thuốc có chứa Tía tô:

Chữa cảm mạo:

Bài 1: Nấu chao: nửa bát gạo, thêm 1 nắm gạo nếp, hầm thêm chút xương cho ngọt nước, khi gần ăn thái chỉ lá tía tô vào trộn đều, ăn nhân lúc còn nóng.

Bài 2: Xông hoặc ngâm chân: kết hợp lá, cành tía tô và các loại thảo dược có tác dụng xông hơi khác, nấu lấy nước.

Bài 3: Sắc: 15 – 20g lá tía tô giã nát, chế lấy nước sôi, bỏ bã uống. Sau khi uống nên đắp chăn kín. Thường dùng cho người già yếu và trẻ em.

Chữa trúng độc, ngộ độc hải sản (cua, cá):

10g lá tía tô + 4g sinh cam thảo + 8g sinh khương, thêm vào 600ml nước sắc đến khi còn 200ml, chia làm 3 lần uống trong ngày nhân lúc còn ấm.

Trị bệnh dạ dày:

Lá tía tô đem rửa sạch, thêm nước sắc lấy nước uống, uống đều đặn sẽ giúp giảm đau, giúp duy trì lượng dịch vị ở mức ổn định.

Chữa đau bụng, đầy chướng:

Giã lá tía tô lấy một bát nước, hòa một chút muối, uống mỗi ngày một lần.

Chữa các chứng chảy máu do ho, nôn, tiêu chảy:

Lá tía tô đem sắc lấy nước, bỏ bã, tiếp tục sắc đến khi cô đặc thành cao. Đậu đỏ rang vàng, tán nhỏ trộn đều với cao trên rồi vo thành viên hoàn nhỏ để uống, mỗi lần 50 viên.

Kiện vị cầm nôn:

Sắc lá tía tô uống với viên Hương sa lục quân 6-8g có tác dụng cầm nôn, hết đầy bụng. Trường hợp nôn thai nghén dùng nước sắc Tô ngạnh uống tốt.

Chữa sưng vú:

10g tía tô sắc lấy nước uống lúc ấm, bã thuốc đắp vào vú.

Chữa bệnh gout:

Thêm tía tô vào bữa cơm ăn hàng ngày có thể đề phòng ngừa bệnh gout tái phát.

Chữa sốt, đau các khớp xương, cảm mạo, nhức đầu:

Tía tô + trần bì + chỉ xác + mộc hương + can khương + bán hạ + tiền hồ + cam thảo + cát cánh mỗi vị lấy 2g. Thêm khoảng 600ml nước sắc đến khi còn 200ml, chia làm 3 lần uống trong ngày, uống khi thuôc còn ấm.

Lưu ý:

  • Bà bầu không nên sử dụng lá tía tô liên tục, kéo dài trong thời gian thai kỳ vời lượng lớn. Có thể gây ảnh hưởng tới thai nhi.
  • Người bị cảm nóng, vã mồ hôi cần thận trọng khi sử dụng
  • Người có tiền sử dị ứng, hay dị ứng cần thận trọng trước khi sử dụng.
  • Thảo dược này có thể tương tác với những thuốc bạn đang dùng hay tình trạng sức khỏe hiện tại của bạn. Bạn nên tham khảo ý kiến tư vấn của thầy thuốc hoặc bác sĩ trước khi sử dụng cây sen.
  • Những thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo, tuyệt đối không bốc thuốc theo thang hướng dẫn. Mọi thông tin chi tiết xin liên hệ thầy thuốc hoặc bác sĩ để biết thêm thông tin.
5/5 (1 Review)
Từ khóa: